Mua bán ong dú ở Tà Đùng: tổ rừng, đường đèo, mật

Ven hồ Tà Đùng là vùng đồi, rừng và nương rẫy xen nhau, mùa mưa dài, đường đất đỏ quanh co. Khách lên ngắm hồ hay ghé mua mật, người trong vùng thì mua bán tổ với nhau. Nghe thì giống mọi nơi, nhưng có ba rủi ro mà vùng sát rừng gặp nhiều hơn: tổ lấy từ rừng được rao như tổ nuôi, tổ hỏng vì đường xóc, và mật gắn mác "rừng" không ai kiểm được.

Rủi ro lớn nhất: tổ lấy từ rừng

Ong dú làm tổ trong hốc cây, hốc đá. Ở vùng sát rừng, có người tìm tổ trong cây, cưa khúc thân cây có tổ rồi đem bán, hoặc cạy tổ ra nhét vào thùng gỗ cho trông như tổ nuôi. Người mua từ phố lên thấy rẻ, thấy "ong rừng tự nhiên" thì ưng.

Mua loại tổ này thiệt cả đôi đường. Khối tổ bị cưa, cạy thường vỡ bầu mật, bầu nhộng, dính mật chảy, kiến và ruồi kéo tới, đàn suy nhanh. Còn chuyện lấy tổ trong rừng làm cạn đàn hoang và có thể phạm quy định ở những khu rừng được bảo vệ. Người nuôi có nghề không mua, không bán kiểu tổ này; nhân đàn là tách từ đàn đang nuôi.

Phân biệt tổ nuôi với tổ mới lấy về

Không cần mở tổ để kiểm. Chỉ nhìn bên ngoài và hỏi vài câu là đủ thấy phần lớn khác biệt.

Đường đất đỏ mùa mưa

Tổ ong dú chịu xóc kém. Các bầu mật mềm bị lắc mạnh có thể vỡ, mật chảy dính ong. Mùa mưa ở vùng này kéo dài, đường dẫn vào các rẫy ven hồ trơn và xóc, nên chuyến chở tổ cần làm khác lúc trời khô.

1. Chèn thùng thật chặt, để thẳng đứng, lót mềm bên dưới.
2. Đóng cửa tổ vào tối hôm trước hoặc sáng sớm khi ong đã về đủ.
3. Đi chậm qua đoạn ổ gà, tránh lúc đang mưa to.
4. Che mưa cho thùng nhưng chừa chỗ thoáng, đừng trùm kín ni-lông.
5. Tới nơi đặt ngay vào chỗ đã chuẩn bị, để yên rồi mới mở cửa.

Ai mua tổ từ xa chở về Gia Nghĩa hay xa hơn, nên thoả thuận rõ trong tin nhắn: tổ hỏng dọc đường thì ai chịu. Nói trước thì không ai phải khó xử.

Mật bán cho khách lên hồ

Khách du lịch hay muốn mua mật "rừng" làm quà. Nhưng mật ong dú dù từ đàn nuôi hay đàn hoang thì vẫn là mật ong dú: vị chua thanh, loãng, nhiều nước. Chữ "rừng" không làm mật tốt hơn, cũng không kiểm được bằng mắt. Điều nên hỏi là ai nuôi, đàn đặt ở đâu, thu lúc nào. Mua xong cất ngăn mát, vì mật nhiều nước để nóng lâu dễ lên men. Và mật là thực phẩm — người bán nào nói mật chữa bệnh thì nên nghi.

Người trong vùng muốn bán mật cho khách cũng vậy: nói thật nguồn gốc, dặn cách bảo quản, đó là cách giữ khách quay lại. Có thể xem cách các trại quanh đây làm trong mục Trại ong trong vùng.

Lối đi đúng nếu muốn có ong dú

Muốn có đàn mà không đụng tới rừng, cách chắc nhất là mua tổ giống tách từ đàn nuôi. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi ong dú trong thùng, có tổ ong dú giống, mật ong dú, son dưỡng môi làm từ sáp ong dú và hộp quà mật — thông tin ở ongquy.com. Muốn tự tay tách đàn sau này thay vì đi tìm tổ, có thể tham gia tour học thực hành tại trại. Còn chọn kiểu nuôi hợp vùng ven rừng thì xem mục Mô hình nuôi phù hợp.

Câu hỏi thường gặp