Giao nhận tổ ong dú ở Tà Đùng: 6 sai lầm trên đường đồi

Quanh hồ Tà Đùng, nhà này cách nhà kia có khi chỉ một ngọn đồi, nhưng con đường nối hai nhà là dốc đất đỏ quanh co, mùa mưa trơn như đổ mỡ, mùa khô thì bụi và ổ gà. Một tổ ong dú mua của người quen trong vùng vì thế thường hỏng không phải vì xa, mà vì vài sai lầm rất dễ mắc trên đường đồi và ở chỗ đặt ven rừng.

Thay vì liệt kê lại quy trình chung, bài này gom sáu sai lầm hay gặp nhất khi giao nhận tổ ở vùng đồi núi ven hồ, kèm cách sửa cho từng cái.

Sai lầm 1: buộc thùng nằm ngang cho «chắc»

Đường đồi xóc, người chở hay đặt thùng nằm ngang cho thấp và vững. Nhưng ong dú xây bọng mật, bọng phấn và ổ trứng theo chiều thùng đứng. Đặt nằm là dồn hết trọng lượng sáp mềm về một phía, bọng vỡ, mật chảy dính ong.

Sửa: giữ thùng đúng chiều lúc nuôi, đặt trong giỏ hoặc thùng nhựa có lót, chèn đồ mềm kín các khe, buộc dây cả hai chiều.

Sai lầm 2: lao xuống dốc như đi người không

Xuống dốc là lúc thùng bị dồn về phía trước mạnh nhất, nhất là khi phanh gấp. Đường đất đỏ ướt lại dễ trượt bánh.

Sửa: về số thấp, rà phanh đều, dừng hẳn trước các ổ gà sâu. Gặp đoạn trơn quá thì xuống dắt, một người ôm thùng đi bộ. Mùa mưa, chọn ngày đường đã ráo ít nhất một buổi.

Sai lầm 3: chở lúc nửa đêm cho «mát»

Ở vùng thấp, chở đêm là lời khuyên đúng vì tránh được nóng. Lên cao nguyên thì khác: đêm và rạng sáng có thể khá lạnh, sương nhiều, ven hồ càng ẩm. Ong dú chịu lạnh cũng không giỏi, một thùng hứng gió lạnh và sương suốt quãng đường đồi không có lợi gì cho đàn.

Sửa: bịt cửa lúc chạng vạng khi ong đã về, rồi chở ngay đầu buổi tối khi trời còn chưa xuống lạnh sâu. Che thùng bằng vải thưa hoặc khăn để chắn gió và sương, vẫn thoáng khí, không trùm ni lông kín.

Sai lầm 4: kê thùng tạm trên đất dốc

Đất quanh nhà ở Tà Đùng thường không bằng. Kê vội lên vài cục đá, một đêm mưa là đất trôi, thùng nghiêng rồi đổ.

Sửa: làm giá chân chôn sâu, mặt giá kiểm bằng ống nước hoặc mắt thường cho thật phẳng, thùng buộc vào giá. Có thể tận dụng bờ đất bằng sau nhà, chỗ có nắng sáng và tán cây che chiều.

Sai lầm 5: quên ven rừng là nhà của kiến

Gần rừng tự nhiên, kiến và các loài ăn mật hoạt động mạnh hơn hẳn trong vườn ở đồng bằng. Một thùng mới về, còn mùi mật từ những bọng lỡ va trên đường, là mồi ngon ngay đêm đầu.

Sửa: chân giá có chén nước hoặc dầu chống kiến làm sẵn trước khi tổ về, phát quang cỏ và cành chạm giá, đặt thùng cách mép rừng một khoảng thoáng. Ban đêm có thể soi đèn quanh chân giá vài hôm đầu để phát hiện sớm.

Sai lầm 6: mua tổ bắt từ rừng vì «gần, rẻ»

Ở vùng ven rừng, thỉnh thoảng có người rao tổ ong dú cưa từ thân cây rừng. Mua những tổ này là góp phần làm cạn nguồn ong tự nhiên quanh hồ, và tổ bị cưa, bị dồn vào thùng thường suy rồi bỏ tổ.

Sửa: chỉ mua tổ đã nuôi trong thùng, nhân đàn bằng tách từ đàn khoẻ. Hỏi người bán đàn đã nuôi bao lâu, đã tách lần nào chưa.

Tóm lại thành bảng để dán cạnh xe

Muốn biết những người nuôi quanh vùng hồ đang đặt tổ thế nào, ghé mục Trại ong trong vùng; còn chuyện mùa mưa, mùa khô ảnh hưởng tới đàn ra sao, xem Khí hậu & mùa vụ.

Muốn tận mắt thấy trước khi tự làm

Nhiều thao tác như bịt cửa, chèn thùng, đọc cửa tổ, nhìn người làm một lần là nhớ hơn đọc mười bài. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tour thực hành tại trại cho người muốn học tay nghề trước khi nuôi. Trại cũng có tổ giống tách trong thùng, mật ong dú, hộp quà mật và đồ làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi; xem tại ongquy.com và hỏi cách đóng thùng cho đường đồi núi.

Câu hỏi thường gặp