Thói quen nhỏ giữ đàn ong dú khoẻ ven hồ Tà Đùng

Trại ong dú ven hồ Tà Đùng thường nằm ở rìa: một bên là rẫy cà phê, tiêu, một bên là bìa rừng và mặt nước. Cảnh đẹp, nhiều hoa, nhưng cũng là chỗ mà kiến rừng, thú nhỏ và sương ẩm buổi sớm cùng tìm tới thùng ong. Ở đây, cái giữ đàn khoẻ không phải là kỹ thuật phức tạp mà là một vòng đi thăm trại có thứ tự, lặp lại đều đặn.

Bài này đi đúng theo vòng ấy: từ lối vào trại tới thùng cuối cùng, mỗi chặng nhìn gì, làm gì.

Chặng một: lối vào và vành đai trại

Trước khi tới thùng, nhìn ranh giới trại với rừng. Cỏ tranh, dây leo ở bìa rừng lấn vào rất nhanh trong mùa mưa cao nguyên, thường từ khoảng tháng năm tới tháng mười. Dải cỏ rậm sát thùng là chỗ kiến rừng làm đường, chỗ thú nhỏ ẩn nấp.

• Giữ một dải đất phát quang quanh khu đặt thùng, rộng vài bước chân.
• Để ý dấu đào bới, vết cào, phân thú gần giá. Có là phải gia cố trước khi thùng bị lật.
• Không đốt rác hay đốt cỏ gần trại; khói làm đàn hoảng và mùa khô dễ cháy lan sang rừng.

Chặng hai: chân giá và đường kiến

Kiến ven rừng đông và khoẻ hơn kiến vườn nhà. Một đêm là đủ để chúng vào tổ nếu có đường.

1. Cúi xuống nhìn từng chân giá: có hàng kiến bò lên không.
2. Kiểm lớp chống kiến: chén nước còn đầy và sạch, hoặc vòng dầu mỡ còn dính.
3. Dọn cành, lá, dây leo chạm vào giá hoặc thùng. Mùa mưa ở đây cây vươn nhanh, nên chặng này phải làm mỗi tuần.
4. Kiểm giá có chắc không, lay nhẹ thử. Đất bazan mùa mưa mềm, chân giá dễ lún nghiêng.

Chặng ba: đứng trước cửa tổ

Đây là chặng quan trọng nhất và cũng là chặng dễ đọc sai ở vùng cao. Sáng sớm Tà Đùng thường có sương, trời mát lạnh hơn hẳn đồng bằng. Lúc đó ong dú ra rất ít, nhìn tưởng đàn yếu. Hãy đợi khi nắng đã lên, mặt thùng ấm rồi mới đánh giá.

Ong dú không có ngòi đốt nên đứng sát cửa tổ quan sát không phải lo, chỉ đừng đứng chắn ngay đường bay.

Chặng bốn: mái, nắp và ẩm

Gần hồ, độ ẩm cao, mùa mưa lại dài. Thùng ẩm lâu ngày dễ mốc, hũ phấn hư.

• Sờ mặt nắp và góc thùng: thấy ẩm, rêu là mái che đang hở hoặc thùng đặt chỗ đọng nước.
• Thùng nên có chút nắng sáng để khô sương, che kỹ nắng trưa, và kê cao khỏi mặt đất ẩm.
• Không mở thùng vào ngày mưa hay lúc sương còn dày.

Chặng cuối: ghi một dòng

Đi hết vòng, ghi lại: ngày, thùng nào có chuyện gì, cây nào quanh trại đang nở. Rẫy cà phê ra hoa, cây rừng trổ bông, cỏ dại ven hồ là những mốc rất đáng ghi. Sau một năm, sổ sẽ cho biết tháng nào đàn mạnh nhất để tách, tháng nào phải giữ. Ai không quen sổ giấy thì ghi vào app quản lý trại ong, mở lại xem lịch sử từng thùng rất nhanh.

Đọc thêm các kinh nghiệm khác ở mục Kinh nghiệm người nuôi, và chuyện chọn kiểu nuôi hợp vùng ven rừng ở mục Mô hình nuôi phù hợp.

Giữ rừng cũng là giữ nghề

Ven rừng hay gặp tổ ong dú hoang trong bọng cây, và ý định bắt về nuôi rất dễ nảy ra. Đừng làm. Phá bọng cây là phá tổ, đàn bắt về hay bỏ đi, còn rừng mất dần đàn tự nhiên vốn là nguồn thụ phấn cho chính rẫy cà phê quanh hồ. Muốn có thêm đàn thì tách từ đàn khoẻ của mình, hoặc nhận tổ giống từ trại nuôi. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống tách từ đàn nuôi, cùng mật ong dú, son dưỡng môi làm từ sáp ong dú và hộp quà mật cho người muốn dùng thử trước khi nuôi.

Câu hỏi thường gặp