Sai lầm khi mới nuôi ong dú ở Tà Đùng ven hồ, ven rừng

Ai lên Tà Đùng cũng thấy cùng một khung cảnh: mặt hồ lấm tấm đảo nhỏ, đồi rẫy xen bìa rừng, sáng sớm sương phủ trắng thung lũng. Người mới nuôi ong dú nhìn cảnh đó thường nghĩ ngay: chỗ này rừng nhiều, hoa nhiều, ong chắc sẵn, nuôi thì dễ. Phần lớn sai lầm năm đầu ở đây bắt nguồn từ chính ý nghĩ ấy.

Rừng và hồ là lợi thế thật, nhưng chúng đi kèm sương dày, độ ẩm cao, đường đồi dốc và rẫy cà phê, tiêu phun thuốc theo mùa. Bài này gom các lỗi theo câu hỏi người mới hay tự đặt ra: lấy ong ở đâu, đặt ở đâu, và chăm thế nào khi đường đi khó.

Lấy ong ở đâu: đừng vào rừng tìm tổ

Lỗi đầu tiên và đáng tránh nhất. Người mới thấy tổ ong dú trong hốc cây, gốc mục ven rừng, liền nghĩ đến chuyện cưa về nuôi. Làm vậy gần như chắc chắn phá vỡ hũ mật, hũ phấn, ổ trứng; đàn mang về thường suy, nhiều khi bỏ tổ. Còn tổ ngoài rừng mất đi thì cũng mất luôn nguồn đàn tự nhiên của vùng.

Cách đúng là bắt đầu bằng đàn đã nuôi trong thùng, được nhân bằng tách đàn. Khi đàn của mình đã khoẻ, tự tách ra nhân thêm. Đàn trong rừng cứ để yên ở đó, chúng là nguồn thụ phấn cho cả vùng, kể cả cho vườn rẫy của chính mình.

Đặt ở đâu: so sánh các chỗ quen thuộc

Nhìn chung, chỗ hợp nhất cho người mới thường không phải chỗ đẹp nhất, mà là chỗ ở lưng chừng sườn, nhận nắng sáng sớm để tan sương, có tán cây che buổi chiều, và gần nhà đủ để đi bộ ra xem mỗi ngày. Từ đó ong vẫn bay tới bìa rừng và rẫy kiếm ăn được.

Sương sớm: kẻ thù lặng lẽ

Sương ở vùng hồ, vùng đồi dày và tan muộn. Thùng đặt ở chỗ khuất nắng sáng sẽ ẩm từ đêm tới gần trưa, ngày nào cũng vậy suốt nhiều tháng. Sáp mềm, mốc mọc ở góc thùng, hũ phấn hỏng, ruồi tìm tới. Người mới thường chỉ thấy khi mở thùng ra đã có mùi.

• Quay cửa tổ đón nắng sáng để đàn ấm lên sớm.
• Kê thùng cao khỏi mặt đất, đáy thoáng, mái che rộng để sương không đọng nhỏ giọt vào nắp.
• Tránh đặt ở chỗ trũng nơi sương đọng lâu nhất.
• Mùa mưa dài, mở thùng vào buổi trưa nắng ráo, làm gọn rồi đậy lại.

Mùa sương, mùa mưa trong năm của vùng có ở mục Khí hậu & mùa vụ.

Đường dốc: tổ xa là tổ bị bỏ quên

Ở vùng đồi, nhiều người đặt tổ ngay trên rẫy, cách nhà một đoạn dốc. Lúc đầu còn hăng, tuần nào cũng lên xem. Tới mùa mưa đường trơn, bận việc rẫy, vài tuần không lên, lúc lên thì kiến đã vào hoặc mối đã ăn chân kê. Ong dú không cần chăm nhiều, nhưng cần được nhìn thấy thường xuyên. Đặt gần nhà, hoặc ít nhất ở chỗ đi ngang hằng ngày, là cách chống lỗi này hiệu quả nhất.

Kiến, mối và thú nhỏ

Ven rừng kiến và mối nhiều hơn vùng khác. Chân kê nên ngâm chén nước, dùng chân kê không phải gỗ mục, kiểm đường kiến mỗi lần đi ngang. Thùng đặt ven rừng cũng nên buộc chắc để thú nhỏ không lật.

Rẫy phun thuốc: hỏi trước, che trước

Mùa cà phê, tiêu ra hoa cũng là lúc nhiều rẫy phun thuốc. Không phải rẫy nhà mình thì cũng là rẫy kế bên. Hỏi lịch phun của các rẫy xung quanh, những ngày phun thì che hờ cửa tổ từ chiều hôm trước, đặt nước sạch gần tổ để ong không phải uống nước đọng trên rẫy. Mục Nguồn hoa địa phương có bàn kỹ hơn về hoa rẫy và hoa rừng quanh hồ.

Bắt đầu bằng đàn tách, học bằng mắt

Thay vì vào rừng tìm tổ, người mới ở Tà Đùng nên bắt đầu với tổ ong dú giống nhân bằng tách đàn. Trại Ong Quý (Trảng Bàng, Tây Ninh) có tổ giống như vậy, cùng mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật. Khi đã có vài tổ và muốn tìm người nuôi gần mình để trao đổi tổ, mật, có thể ghé chợ của người nuôi ong dú.

Câu hỏi thường gặp