Người Tà Đùng bắt đầu nuôi ong dú: đừng bắt đầu từ rừng

Ở vùng ven hồ, ven rừng Tà Đùng, người ta thấy tổ ong dú tự nhiên trong hốc cây, khe đá nhiều hơn ở đồng bằng. Vì vậy ý nghĩ đầu tiên của không ít người khi muốn nuôi là: vào rừng tìm một tổ, cưa khúc cây đem về. Không tốn tiền mua, lại là giống «rừng».

Đó là lối bắt đầu hỏng nhiều nhất. Bài này nói vì sao, và đường đi khác cho người sống trong vùng: bắt đầu từ tổ đã nuôi trong thùng, đặt trong rẫy cà phê, tiêu, mắc ca của chính nhà mình.

Vì sao không nên lấy tổ trong rừng

Đàn bị phá nát khi cưa

Tổ ong dú tự nhiên nằm sâu trong hốc cây. Muốn lấy phải cưa, đục, và gần như chắc chắn làm vỡ bánh nhộng, vỡ hũ mật. Mật chảy ra thu hút kiến, đàn mất nhiều ong ngay trong lúc chuyển. Không ít trường hợp ong chúa bị dập hoặc bị bỏ lại.

Đàn khó quen thùng

Đàn từ hốc cây chuyển sang thùng phải xây lại gần như từ đầu, trong khi đã yếu đi vì bị phá. Nhiều đàn bỏ đi hoặc tàn dần trong mấy tuần sau.

Mất đàn tự nhiên của rừng

Mỗi tổ trong rừng là một đàn đang thụ phấn cho cây rừng, cho chính rẫy nhà mình. Lấy đi một tổ là mất một đàn, còn nuôi thì chưa chắc sống. Người nuôi có nghề nhân đàn bằng cách tách từ đàn trong thùng, không bằng đi bắt.

Con đường khác: đi từ một thùng

1. Mua một hai tổ đã nuôi trong thùng. Hỏi người bán cho xem bên trong: có bánh nhộng mới, hũ mật hũ phấn, ong đông.
2. Chọn chỗ trong rẫy hoặc vườn nhà, có bóng mát, gần nhà để dễ nhìn, không sát bìa rừng.
3. Làm giá chắc, chân sắt hoặc bê tông, có chén nước hoặc vật chặn kiến.
4. Đặt tổ vào đầu mùa mưa, khi cây cối xanh lại và ra hoa.
5. Nhìn cửa tổ mỗi ngày, ghi lại. Không mở thùng mấy tuần đầu.
6. Chỉ tách đàn khi tổ đầy và đang giữa mùa hoa, sau khi đã qua ít nhất một mùa khô.

Những chuyện người trong vùng hay gặp ở từng bước này có ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Rẫy cà phê, tiêu là nguồn hoa, cũng là nguồn thuốc

Vùng Tà Đùng và Đắk Nông nói chung trồng nhiều cà phê, tiêu, cây ăn trái, gần đây có thêm mắc ca. Cà phê nở hoa trắng rộ sau những trận tưới hoặc mưa đầu mùa, là lúc ong ra vào rất đông. Ven hồ, ven rừng còn có cây bụi, hoa dại.

Nhưng rẫy cũng là nơi xịt thuốc. Đặt thùng ong trong rẫy thì phải nắm lịch xịt của rẫy mình và rẫy bên. Ngày xịt, đóng cửa tổ từ sớm, mở lại chiều mát khi thuốc đã khô. Tránh đặt thùng ngay cạnh lô cây hay phải xịt nhiều. Xem thêm mục Nguồn hoa địa phương để biết từng loại cây trổ bông lúc nào.

Ven rừng có những mối lo riêng

Vùng cao nguyên này mùa mưa thường khoảng từ tháng 5 tới tháng 10, mùa khô sau đó nắng, gió và đêm se lạnh. Đàn hay chậm lại trong mùa khô; năm đầu không lấy mật để đàn có dự trữ.

Khi nào mới nghĩ tới nhiều thùng

Người ven rừng hay nóng vội vì thấy tổ tự nhiên nhiều, nghĩ ong ở đây dễ lên. Nhưng một đàn trong thùng vẫn cần thời gian. Hãy nuôi một hai thùng qua trọn một năm: một mùa mưa và một mùa khô. Khi sổ ghi chép cho thấy đàn qua được mùa khô mà vẫn đông, lúc đó mới tách, nhân lên dần. Đó cũng là cách học nghề chắc nhất.

Tìm tổ giống và học thêm

Tổ giống nuôi thùng, đàn khoẻ, giúp bỏ được ý nghĩ phải vào rừng. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống nuôi thùng, mật ong dú và các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật, thông tin ở ongquy.com. Nếu muốn tìm người bán tổ hoặc trao đổi với người nuôi gần vùng mình, có thể ghé chợ mua bán của người nuôi ong dú.

Câu hỏi thường gặp