Lịch ra hoa ở Tà Đùng: ba cú hoa lớn trên đồi cao

Ở Tà Đùng, có những buổi sáng sau đợt tưới đầu tiên của mùa khô, cả sườn đồi cà phê trắng xoá và thơm nức. Vài ngày sau, hoa tàn sạch. Ai mới nuôi ong dú ở đây hay bỏ lỡ đúng mấy ngày quý nhất ấy, vì đến khi kịp nhận ra thì đợt hoa đã qua. Lịch hoa vùng cao ven hồ Tà Đùng không trải đều như đồng bằng: nó có vài cú hoa lớn đến nhanh, đi nhanh, và giữa chúng là những quãng nối dài mà đàn phải sống nhờ cây rừng, cây bụi.

Thêm một điều đồng bằng không có: đêm lạnh. Ong dú là loài nhiệt đới, sáng lạnh thì ra muộn, chiều mây mù thì về sớm. Một ngày có hoa ở Tà Đùng có khi chỉ là năm, sáu giờ bay.

Cú hoa thứ nhất: cà phê

Cây cà phê sau một quãng khô cần nước để bung hoa. Khi nhà vườn tưới đợt đầu hoặc gặp một trận mưa trái mùa, cả lô nở gần như cùng lúc. Hoa thơm, nhiều phấn, ong dú ghé rất đông. Nhưng chỉ vài ngày là tàn. Nếu đồi có nhiều lô tưới vào những ngày khác nhau, đợt hoa kéo dài hơn một chút.

Việc của người nuôi: hỏi trước các nhà quanh đó định tưới đợt đầu khi nào, và cũng hỏi luôn họ có phun thuốc quanh đợt hoa không. Trong mấy ngày cà phê nở, để đàn yên, không mở thùng, không dời thùng.

Cú hoa thứ hai: cây ăn trái trên đồi

Bơ, sầu riêng, mắc ca được trồng xen hoặc thành vườn trên nhiều sườn đồi quanh vùng. Phần lớn ra hoa trong mùa khô, mỗi loại một quãng, có loại nở trước cà phê, có loại nở sau. Vườn nào trồng xen nhiều loại thì cho đàn một mùa khô dài và đều. Vườn thuần một loại thì chỉ cho một đợt.

Cú hoa thứ ba: đầu mùa mưa

Khi mưa về, tiêu thường bắt đầu ra bông, cỏ dại và cây bụi ven đồi, ven hồ bung lên. Đây là quãng đàn hồi lại sau mùa khô, nhất là ở những đàn đã hao trong những tuần cuối mùa khô nóng và nhiều gió.

Quãng nối và những tuần khó

Giữa các cú hoa là cây rừng, dây leo, cây bụi ven hồ nở rải rác. Ở chỗ còn giữ được rừng, ven suối, quãng nối ít khi trắng hẳn. Hai quãng hay khó nhất:

• Cuối mùa khô: cà phê và cây ăn trái đã qua hoa, đồi khô, gió, cỏ ven đường cháy vàng.
• Giữa mùa mưa nhiều sương mù: có những tuần mưa dầm, mây sà xuống đồi, trời lạnh, ong gần như không ra.

Đọc thêm nhịp thời tiết vùng cao theo tháng ở mục Khí hậu & mùa vụ.

Bảng tóm theo cây

Chọn sườn đồi cho thùng ong ở vùng cao

1. Ưu tiên sườn đón nắng sớm; ánh nắng buổi sáng làm tổ ấm lên nhanh, ong ra sớm hơn.
2. Tránh khe trũng gần mặt hồ, nơi sương đọng lâu và hơi lạnh dồn xuống ban đêm.
3. Có vật chắn gió mùa khô ở phía sau thùng: hàng cây, bờ đất, vách nhà.
4. Thành thùng đủ dày để giữ ấm ban đêm; đừng dùng thùng mỏng như ở đồng bằng.
5. Đặt thùng vững trên đất dốc, chèn chân để không nghiêng khi mưa lớn làm trôi đất.

Người đã nuôi lâu ở vùng đồi có nhiều mẹo xử lý dốc và lạnh, xem thêm trong mục Kinh nghiệm người nuôi.

Ghi chép để bắt kịp cú hoa ngắn

Vì cà phê chỉ nở vài ngày, ai không ghi lại sẽ năm nào cũng lỡ. Mỗi năm ghi ngày cà phê nở ở mấy lô quanh nhà, ngày bơ, sầu riêng bắt đầu ra hoa, ngày mưa đầu mùa. Hai ba năm là thấy nhịp riêng của sườn đồi mình. Có nhiều thùng thì ghi theo từng thùng bằng app quản lý trại ong cho đỡ lẫn.

Muốn nuôi ở vùng cao mà chưa có tổ quen khí hậu

Đàn ong dú mang từ đồng bằng lên vùng cao cần thời gian làm quen với đêm lạnh; nên đưa lên vào đầu mùa khô khi trời nắng ráo và sắp có hoa, đừng đưa lên giữa mùa mưa sương mù. Không bắt tổ trong rừng quanh hồ: vừa làm hại đàn tự nhiên, vừa hiếm khi sống được khi đem về.

Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống nhân bằng cách tách đàn, cùng mật ong dú, hộp quà mật và son dưỡng môi từ sáp ong dú. Ai đang tính nuôi ở Tà Đùng có thể hỏi trại về thời điểm và cách đưa tổ lên vùng cao tại ongquy.com.

Câu hỏi thường gặp