Trồng thêm cây gì ở Tà Đùng cho ong dú quanh rẫy, ven hồ

Người có rẫy ở Tà Đùng đều biết cái mùa cả đồi cà phê trắng xóa sau đợt tưới đầu tiên, hương thơm lan khắp sườn. Đó là bữa tiệc lớn nhất trong năm của ong dú. Nhưng tiệc chỉ kéo dài vài ngày mỗi đợt. Sau đó là cả quãng dài rẫy chỉ còn lá xanh và trái non, rồi mùa mưa với những ngày sương mù, đêm lạnh. Ong dú ở vùng cao không thiếu hoa trong năm, mà thiếu hoa đều.

Một năm của rẫy nhìn từ phía ong

Thay vì bảng tháng cố định, nên nhìn theo việc của rẫy, vì năm mưa sớm hay muộn sẽ đẩy lịch lệch đi:

1. Mùa khô, sau tưới: cà phê nở rộ từng đợt, ong dú làm việc hết sức. Tiêu, bơ, sầu riêng, mắc ca cũng có lúc ra hoa quanh quãng này.
2. Cuối mùa khô: hoa cà phê đã tàn, nắng hanh, cỏ dại khô. Đây thường là quãng hở rõ nhất.
3. Đầu mùa mưa: cỏ hoa dại lên lại, ong có ăn nhưng mưa chiều cắt ngắn giờ bay.
4. Giữa mùa mưa: mưa dầm, sương mù nhiều ngày, ong ra ít; nguồn hoa gần tổ quyết định đàn có giữ sức được không.

Ghi lại mỗi tuần một dòng về hoa và số ong ra vào trong một năm, mình sẽ có lịch đúng cho chính rẫy mình. Đọc thêm về nhịp mưa nắng vùng cao ở chuyên mục Khí hậu & mùa vụ.

Trồng xen ở đâu trong rẫy

Bờ rẫy và đường lô

Đây là chỗ đất trống sẵn, không tranh dinh dưỡng với cà phê. Gieo cúc dại, sao nhái, để cỏ hoa dại mọc dọc đường lô, chỉ phát chỗ cần đi xe. Những dải này nở nối tiếp nhau trong mùa mưa.

Quanh chòi rẫy, nhà kho

Chỗ có người ở, có nước, hợp cho rau gia vị để hoa: húng, tía tô, hẹ, ngò, cải để ngồng. Đất đỏ bazan tơi xốp, rau lên nhanh. Thêm vài bụi ngũ sắc, dâm bụt làm hàng rào chòi.

Hàng cây che bóng, chắn gió

Nhiều rẫy đã trồng muồng, keo hoặc cây ăn trái làm cây che bóng và chắn gió. Đây vừa là nguồn hoa, vừa là nguồn nhựa cho ong dú làm keo. Khi tỉa cây che bóng, tỉa vừa phải, đừng chặt trụi cả hàng một lần.

Giàn leo cạnh khu tổ

Một giàn bí, chanh dây hoặc mướp cạnh khu tổ cho hoa, lại che bớt nắng trưa. Giữ dây leo không chạm kệ thùng.

Bờ hồ và bìa rừng: giữ, đừng lấy

Khu vực ven hồ Tà Đùng có nhiều dải cây bụi, cây dại ra hoa nhỏ, là nguồn ăn rất tốt cho ong dú đặt gần đó. Việc nên làm là giữ dải cây ấy khi khai hoang, làm đường. Việc không nên làm là vào rừng đào cây con về trồng hoặc bổ tổ ong dú hoang mang về nuôi: vừa hại rừng, vừa hiếm khi giữ được đàn. Muốn nhân đàn thì tách từ đàn khỏe mình đang có.

Ven rừng cũng nhiều kiến rừng, đôi khi có thú phá. Kệ thùng nên chắc, chân kệ có chặn kiến, khu tổ đặt gần chòi để dễ để ý. Mô hình đặt tổ hợp vùng ven rừng có ở chuyên mục Mô hình nuôi phù hợp.

So sánh nhanh các nhóm cây cho rẫy vùng cao

Đêm lạnh, sương dày: khu tổ cũng là một phần nguồn hoa

Ở vùng cao, sáng sương dày ong ra trễ. Đặt thùng nơi đón nắng sớm, quay cửa tổ về hướng đông, tránh hõm đất trũng đọng sương lạnh. Hoa trồng sát khu tổ giúp ong tranh thủ những giờ ấm ngắn ngủi trong ngày mưa mà không phải bay xa ra rẫy.

Từ rẫy cà phê tới một góc ong dú

Nhiều nhà vườn Tà Đùng bắt đầu nuôi vì thấy ong dú giúp hoa rẫy đậu tốt. Muốn có đàn đầu tiên, nên lấy tổ giống đã tách từ trại nuôi, đàn khỏe, có chúa. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật. Ai muốn xem cách một trại bố trí thùng, trồng hoa và tách đàn trước khi làm trên rẫy mình thì có thể tham gia tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp