Hoa dại quanh nhà Tà Đùng: dã quỳ, bờ lô và mép hồ

Người ở quanh hồ Tà Đùng quen nói về hai mùa hoa: mùa cà phê trổ bông trắng cả đồi và mùa dã quỳ vàng rực ven đường cuối năm. Cả hai đều đẹp, đều nuôi ong. Nhưng đặt một tổ ong dú ở nhà rẫy và theo dõi trọn năm, sẽ thấy giữa hai mùa ấy còn những tháng dài đàn phải tự xoay. Lúc đó, thứ giữ đàn sống là lớp cỏ hoa ven bờ lô, mấy bụi cây dại ở mép hồ, và khoảnh sân trước nhà ít ai để ý.

Năm của một đàn ong dú ven hồ

Cái khó ở cao nguyên là hai đầu năm khó theo hai kiểu. Cuối mùa khô thì thiếu hoa. Mùa mưa thì hoa có mà ong không ra được vì mưa dầm, sương mù. Mục Khí hậu & mùa vụ có thêm bài về giữ tổ khô trong mùa mưa cao nguyên.

Ba vạt hoa dại của nhà rẫy

Vạt thứ nhất: sân trước nhà

Thường có mấy luống rau, chậu hoa, giàn bí, cây gia vị. Đây là vạt gần tổ nhất, dễ chăm nhất. Để rau già ra bông, giữ vài khóm hoa nhỏ trồng chơi là đã có nguồn ổn định quanh năm.

Vạt thứ hai: bờ lô rẫy cà phê

Giữa các lô và dọc đường lên rẫy có cỏ hoa, cây bụi mọc tự nhiên. Đây là nguồn nền lớn nhất, nhưng cũng là nơi bị phun thuốc cỏ nhiều nhất. Nhiều nhà phát cỏ bằng máy hoặc để cỏ thấp phủ đất cho đỡ xói trên dốc. Cách đó vừa giữ đất vừa giữ hoa.

Vạt thứ ba: mép hồ, mép rừng

Mùa nước hồ rút, lớp đất bãi lộ ra mọc cỏ rất nhanh. Mép rừng có cây bụi, dây leo nở theo mùa. Vạt này không phải của riêng ai, nên người nuôi chỉ cần nhớ đừng đốt, đừng xịt quanh đó, và đặt tổ sao cho ong bay tới được.

Thuốc cỏ trong vườn cà phê

Đây là chuyện nhạy cảm vì liên quan tới cách làm vườn của cả vùng. Không ai bảo người trồng cà phê phải bỏ thuốc. Nhưng người nuôi ong dú có thể làm vài việc trong chính vườn mình và nói chuyện với hàng xóm:

• Trong vòng gần tổ, phát cỏ bằng máy thay vì phun thuốc, để lại gốc cỏ thấp.
• Chừa một dải cỏ dọc bờ lô gần nhà, không phát vào lúc cuối mùa khô.
• Hỏi hàng xóm lịch phun thuốc sâu lúc cà phê ra bông, thu hẹp cửa tổ hôm đó.
• Không đốt rác, đốt cỏ gần tổ. Khói và lửa đều hại đàn.

Vài kinh nghiệm của người nuôi trong vùng được gom ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Sáng lạnh, đặt tổ đón nắng

Ở độ cao của vùng hồ, sáng sớm thường lạnh và có sương. Ong dú ra khỏi tổ muộn hơn so với vùng thấp, thời gian kiếm ăn trong ngày ngắn hơn. Vì vậy:

1. Đặt tổ quay về hướng đón nắng sớm, để tổ ấm nhanh và ong ra sớm.
2. Che mưa, che gió lùa từ phía hồ.
3. Giữ hoa nền càng gần tổ càng tốt, vì ong không có nhiều thời gian bay xa.

Không bắt tổ rừng, mua tổ tách đàn

Gần rừng, nhiều người có ý vào rừng tìm tổ ong dú mang về. Việc đó vừa phá tổ tự nhiên, vừa dễ làm chết đàn vì tổ bị cắt, bị dời đột ngột. Cách bền là mua tổ đã tách đàn ở nơi có nghề rồi tự tách nhân dần. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống tách đàn, mật ong dú và những món từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật. Khi đàn đã lên, app quản lý trại ong giúp ghi lại ngày kiểm tổ, đợt hoa, ngày phun thuốc trong vùng để năm sau chuẩn bị sớm hơn.

Câu hỏi thường gặp