Hộ nuôi ong dú ven rừng Tà Đùng: lập nhóm thế nào

Quanh hồ Tà Đùng, nhà này cách nhà kia có khi vài con dốc. Mùa khô đi xe máy còn dễ; mùa mưa Tây Nguyên kéo dài, đường đất đỏ trơn lầy, chở một thùng ong ra chợ huyện là cả một chuyến vất vả. Người nuôi ong dú ở đây vì thế ít gặp nhau, mỗi nhà tự xoay.

Nhưng chính vì xa, vì đường khó, nên vài việc mà một nhà làm một mình thì quá tốn, mấy nhà làm chung lại rất nhẹ. Bài này đi qua cách lập một nhóm nhỏ theo từng bước, hợp với hoàn cảnh ven hồ, ven rừng.

Bước 1: Thống nhất điều cấm trước, điều lợi sau

Sống sát rừng, ai cũng biết chỗ có tổ ong dú hoang trong hốc cây. Cám dỗ lớn nhất là đi bổ tổ về nuôi cho nhanh có đàn. Nhóm nên cam kết rõ ngay từ buổi đầu: không bắt tổ rừng, không đốn cây có tổ. Tổ bắt về hay bỏ đi, cây rừng mất đi thì nguồn hoa của chính các vườn ven rừng cũng nghèo dần. Đàn của nhóm chỉ nhân bằng cách tách từ đàn nuôi khoẻ.

Cam kết này còn là thứ để nói với khách: mật của nhóm từ đàn nuôi, không phải mật rừng moi tổ.

Bước 2: Vẽ bản đồ thùng của cả nhóm

Mỗi nhà đánh dấu chỗ đặt thùng, gần vườn gì, gần mép rừng hay gần hồ. Nhìn bản đồ, nhóm biết ngay nhà nào nằm sát vườn cà phê hay phun thuốc, nhà nào có chỗ cao ráo để gửi tạm thùng khi cần. Có thể ghi chung trong một sổ tay, hoặc gọn hơn là dùng app ghi chép đàn ong để ai cũng xem được lần kiểm gần nhất của từng thùng.

Bước 3: Chia việc theo rủi ro ven rừng

Cách bố trí thùng trên đất dốc, xen vườn cà phê có thêm ở mục Mô hình nuôi phù hợp.

Bước 4: Gom chuyến chở mật

Mỗi nhà vài chai, mỗi lần chạy xuống phố lại mất nửa ngày. Nhóm hẹn một ngày gom, một người có xe chở cả lô. Mật ong dú nhiều nước, đường dài lại xóc, nên:

• Gom vào sáng sớm, chai đã cất ngăn mát từ hôm trước.
• Đóng thùng xốp có đá, chèn chặt để chai khỏi va.
• Mỗi chai ghi nhà và ngày thu, sổ gom chụp ảnh gửi nhóm.
• Lô có mùi chua gắt khác thường thì để lại, không chở.

Mật ven rừng có mùi hoa rừng rõ, thường sẫm và đậm hơn mật vườn ở đồng bằng. Đó là nét riêng nên giữ, không nên trộn lẫn mật nhiều nơi rồi gọi chung một tên.

Bước 5: Một điểm đón khách lên hồ

Khách du lịch lên ngắm hồ, ngủ homestay, nhiều người muốn mua đặc sản. Một điểm bán chung ở homestay hoặc quán ven đường có tủ mát, các nhà trực theo lượt, kèm một thùng ong mẫu để khách xem ong dú ra vào — ong dú không đốt nên khách đứng gần được. Người trực nên nói đúng: mật chua thanh, nên cất ngăn mát, là thực phẩm chứ không phải thuốc.

Bước 6: Mở rộng có chừng mực

Khi nhóm đã đều tay, có thể nhận thêm nhà mới, đổi đàn tách cho họ. Đừng vội đặt thật nhiều thùng sát mép rừng: hoa có hạn, quá nhiều đàn một chỗ thì đàn nào cũng đói. Chuyện của những hộ đã nuôi lâu trong vùng có ở mục Trại ong trong vùng.

Lấy giống và hàng bổ sung ở đâu

Nhóm ven rừng mới lập thường thiếu đàn để tách mà lại đã cam kết không bắt tổ rừng. Nguồn hợp lý là tổ giống từ trại có đàn nuôi rõ ràng. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, ngoài ra còn mật ong dú, hộp quà mật và son dưỡng môi từ sáp ong dú — mấy món nhỏ gọn hợp bày ở điểm đón khách khi mật nhà chưa đủ. Nên hỏi kỹ cách chở tổ đường dài lên vùng cao để đàn đỡ sốc.

Câu hỏi thường gặp