Chuyển mùa Tà Đùng: đọc cửa tổ ong dú theo giờ

Ở ven hồ Tà Đùng, một ngày có thể đi qua ba kiểu thời tiết: sáng mù sương trên mặt hồ, trưa nắng cao nguyên chói chang, chiều mùa mưa thì giông kéo qua các ngọn đồi. Ong dú sống theo đúng nhịp đó. Vì thế, đứng trước cửa tổ lúc bảy giờ sáng và lúc mười giờ có thể cho hai kết luận trái ngược nhau về cùng một đàn.

Đường lên rẫy, lên vườn ven hồ thường dốc và xa, người nuôi không ngày nào cũng tới được. Muốn biết đàn đã bước sang mùa mới hay chưa, cần hiểu đọc cửa tổ vào giờ nào mới đúng, và gom việc thế nào cho mỗi chuyến đi.

Một ngày ở cửa tổ ven hồ

Người mới nuôi hay lên vườn sớm, thấy cửa tổ vắng rồi lo. Hãy chờ tới khi nắng lên hẳn, mặt hồ hết mù rồi mới đứng nhìn.

Hai lần «chuyển mùa» trong năm

Lần một: cà phê trổ bông giữa mùa khô

Vùng Tà Đùng và quanh đó nhiều vườn cà phê. Cà phê thường được tưới vào mùa khô để kích ra hoa, và khi bông trắng nở đồng loạt, ong dú quanh đó được một đợt nguồn hoa lớn giữa lúc khô hạn. Cửa tổ đông lên rõ, phấn về nhiều. Nhưng đợt hoa ngắn, tàn là đàn có thể chững lại cho tới khi mưa về.

Đi cùng mùa tưới và trổ bông là chuyện phun thuốc trong vườn. Thùng đặt gần vườn cà phê nên hỏi chủ vườn lịch phun để chủ động đóng hẹp cửa tổ hôm đó.

Lần hai: mưa cao nguyên về

Khi mùa mưa Tây Nguyên bắt đầu, đồi cỏ, cây bụi ven rừng, cây dại ven hồ lần lượt ra hoa. Đây mới là lúc đàn bước vào mùa phát triển dài. Dấu hiệu đáng tin: giữa buổi sáng ong về mang phấn đều nhiều ngày, ong tha nhựa cây vá tổ, ong non tập bay trước cửa vào giờ ấm nhất.

Các loại cây ra hoa theo mùa quanh hồ và ven rừng được ghi lại ở chuyên mục Nguồn hoa địa phương.

Lạnh, ẩm và mốc: mặt trái của mùa mưa cao nguyên

Khác với đồng bằng, mùa mưa ở cao nguyên đi kèm những đêm lạnh và độ ẩm cao kéo dài. Thùng mỏng, có khe hở thì gió lùa, đàn tốn sức giữ ấm; nước đọng trong góc thùng dễ làm tổ mốc. Nên:

• Chọn thùng gỗ dày, bịt khe hở, không để nắp hở mép.
• Đặt thùng chỗ đón nắng buổi sáng để đàn ấm lên sớm, có che nắng trưa.
• Kê thùng hơi nghiêng ra phía cửa để nước không đọng bên trong.
• Tránh đặt sát mép hồ, chỗ sương đọng nặng và gió từ mặt nước thổi thẳng vào.

Gom việc cho mỗi chuyến đi đường dốc

1. Tới nơi, đừng mở ngay. Chờ sương tan, đứng nhìn cửa tổ từng thùng.
2. Kiểm thùng từ ngoài: chân kê, dây buộc, mái che, chống kiến, dấu vết thú rừng cào phá.
3. Chỉ mở những thùng có dấu hiệu lạ, làm vào giờ ấm, nhanh tay.
4. Ghi lại tình trạng từng thùng để chuyến sau so sánh. Có thể dùng app quản lý trại ong trên điện thoại để khỏi quên đàn nào cần xem lại.

Những cách bố trí thùng cho vườn đồi xa nhà đã được nhiều người nuôi chia sẻ ở chuyên mục Kinh nghiệm người nuôi.

Thêm đàn cho vườn cà phê, vườn ven hồ

Nhiều chủ vườn cà phê muốn đặt thêm vài thùng ong dú quanh rẫy. Nếu mua đàn, nên lấy đàn tách từ đàn nuôi chứ không mua tổ bắt từ rừng — vừa giữ rừng, vừa có đàn quen sống trong thùng. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống, mật ong dú, hộp quà mật và son dưỡng làm từ sáp ong dú; thông tin ở ongquy.com. Đường từ miền Nam lên cao nguyên khá xa, nên hỏi kỹ cách đóng và vận chuyển thùng trước khi đặt.

Câu hỏi thường gặp