Ong dú Tà Đùng mùa khô: đêm lạnh, nắng sớm, hoa cà phê

Ai nuôi ong dú quanh hồ Tà Đùng sẽ thấy mùa khô ở đây có hai gương mặt. Ban ngày nắng hanh, trời trong, gió đồi thổi khô; ban đêm và sáng sớm thì lạnh, sương phủ mặt hồ. Đàn ong dú vốn quen khí hậu nóng ấm của vùng thấp nên phản ứng rất rõ với biên độ nhiệt đó: sáng ra trễ, chiều về sớm, quãng kiếm ăn trong ngày ngắn lại.

Thay vì liệt kê việc theo tháng, bài này đi theo một ngày của đàn ong trong mùa khô Tà Đùng, từ đêm lạnh tới chiều gió, để thấy mỗi khung giờ người nuôi giúp được gì.

Đêm và rạng sáng: giữ hơi ấm cho tổ

Ong dú không tụm lại sưởi ấm giỏi như ong mật. Khi nhiệt độ xuống thấp, cả đàn chậm hẳn, ấu trùng phát triển chậm, và đàn yếu có thể hao vài lớp nhộng sau những đêm lạnh liên tiếp. Người nuôi giúp được bằng những việc rất đơn giản:

• Dùng thùng gỗ dày, kín khe, nắp có lót thêm một lớp xốp hoặc bao bố bên trên.
• Không đặt thùng ở chỗ trũng sát mặt hồ, nơi khí lạnh và sương đọng nhiều nhất.
• Kê thùng khỏi mặt đất ẩm, dưới mái che để sương không đọng trên nắp.
• Thu nhỏ cửa tổ nếu đàn yếu, đàn sẽ dễ giữ nhiệt hơn.

Buổi sáng: đón nắng sớm

Ở vùng thấp, người ta lo che nắng. Ở Tà Đùng mùa khô, nắng buổi sáng lại là thứ đàn cần: thùng được nắng sớm rọi vào phía đông sẽ ấm lên nhanh, ong ra khỏi tổ sớm hơn, có thêm thời gian đi kiếm ăn. Vì vậy:

1. Quay cửa tổ về hướng đông hoặc đông nam.
2. Phát bớt cành che phía đông nếu thùng bị tối tới gần trưa.
3. Vẫn để mái che phía trên và che phía tây cho buổi chiều.

Cách kiểm tra dễ nhất: đứng nhìn cửa tổ lúc trời vừa ấm. Nếu thùng bên này ong đã ra mà thùng bên kia còn im, nhiều khả năng thùng đó đang nằm chỗ quá lạnh hoặc quá tối.

Giữa trưa: khung giờ duy nhất để mở thùng

Mùa khô nói chung không phải lúc làm việc lớn với đàn. Nhưng nếu cần mở nắp kiểm dự trữ, kiểm kiến, kiểm mốc, hãy làm vào khoảng giữa trưa nắng ấm, lặng gió. Mở thùng vào sáng sớm hay chiều muộn ở vùng cao là thả hơi ấm của tổ ra ngoài, đàn phải mất nhiều giờ mới bù lại.

Mùa hoa cà phê: cơ hội và rủi ro

Quanh Tà Đùng và các huyện lân cận của Đắk Nông, cà phê là cây trồng phổ biến. Trong mùa khô, sau khi nhà vườn tưới đợt đầu, cà phê thường nở trắng đồi trong vài ngày. Với đàn ong dú đặt gần, đây là đợt ăn đáng giá giữa mùa khan hoa.

Đi kèm là chuyện phun thuốc trên rẫy cà phê và hồ tiêu. Nên hỏi các chủ rẫy quanh đó lịch tưới và lịch phun, những ngày phun thì tạm chặn cửa tổ khi thùng nằm trong bóng mát, và không đặt thùng sát luống đang xịt. Tìm hiểu thêm về các loài cây cho hoa quanh hồ ở mục Nguồn hoa địa phương.

Chiều gió đồi và chuyện cho ăn

Gió hanh buổi chiều làm thùng mất nhiệt nhanh và làm khay nước cạn sớm. Đặt khay nước có sỏi ở chỗ khuất gió, đổ đầy vào buổi sáng. Chắn một tấm phên ở phía gió lùa nếu thùng đặt trên đồi trống.

Chỉ cho ăn khi mở thùng thấy bầu mật đã cạn và có nhộng bị kéo ra. Dùng nước đường loãng hoặc mật ong dú, đặt khay nhỏ có rơm bên trong thùng, cho vào buổi trưa ấm để ong kịp lấy. Không cho thức ăn loãng vào chiều muộn: trời lạnh, ong không xử lý kịp, dễ chua và làm ẩm tổ. Kinh nghiệm của người nuôi quanh vùng hồ được gom ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Ghi chép và nguồn đàn giống

Với vùng có biên độ nhiệt lớn như Tà Đùng, ghi lại giờ ong bắt đầu ra cửa, những đêm lạnh bất thường, ngày cà phê nở và ngày phun thuốc sẽ giúp mùa sau làm tốt hơn. App ghi chép trại ong hợp cho việc này. Khi cần thêm đàn, nên nhận tổ vào đầu mùa mưa, lúc trời ấm lên và hoa nhiều trở lại. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống, mật ong dú, các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật; xem các dòng hàng tại ongquy.com.

Câu hỏi thường gặp