Nhiệt độ, độ ẩm nuôi ong dú Tà Đùng: sương hồ, đêm lạnh

Ong dú là ong của xứ ấm. Đưa lên vùng cao như Tà Đùng, nơi mặt hồ bốc sương mỗi sáng, rừng giữ ẩm quanh năm và đêm xuống se lạnh, đàn vẫn sống được, nhưng sống theo nhịp khác hẳn đàn ở đồng bằng. Ngày làm việc ngắn hơn, đàn tốn nhiều công giữ ấm hơn, và cái thùng phải chống chọi với hơi nước gần như liên tục.

Cách dễ hình dung nhất là đi theo một ngày của tổ ong ven hồ, từ lúc sương còn phủ đến lúc màn đêm lạnh xuống, và xem ở mỗi mốc người nuôi giúp được gì.

Sáng sớm: sương dày, ong chưa ra

Khi sương còn trên mặt hồ và đọng trên lá, ong dú gần như chưa ra khỏi tổ. Thân nhỏ, chúng cần không khí ấm lên mới bay được. Ở đồng bằng ong có thể ra từ rất sớm; ở đây giờ bắt đầu làm việc lùi lại, có ngày sương tan muộn thì gần trưa mới đông ong ở cửa.

Người nuôi giúp được gì

• Quay cửa tổ về hướng đông hoặc đông nam, chỗ nắng chạm tới sớm nhất. Một khoảng nắng sớm sớm hơn có khi là thêm cả giờ làm việc cho đàn.
• Tránh đặt thùng ở chỗ trũng sát mép hồ, nơi sương đọng lâu nhất. Chọn chỗ hơi cao, sườn đồi đón nắng.
• Không đặt thùng sâu trong rừng dưới tán kín; cây rừng che hết nắng sớm thì sương không tan.

Giữa ngày: trời ấm, cũng là lúc duy nhất nên mở thùng

Khi nắng lên cao, trời Tà Đùng ấm dễ chịu, ong ra vào nhộn nhịp. Đây là khung giờ đàn kiếm ăn chính. Cũng là khung giờ duy nhất nên mở thùng nếu cần kiểm tra, vì đàn đang ấm và cửa tổ khô ráo. Mở thùng vào sáng sớm sương hay chiều muộn là làm thất thoát hơi ấm đàn giữ cả đêm.

Mở nhanh, nhìn đủ ba thứ rồi đóng: bầu mật còn nhiều hay ít, khu ấu trùng có gọn và kín không, góc thùng có mốc không.

Chiều muộn và đêm: nhiệt tụt, hơi nước đọng

Vùng cao chênh nhiệt ngày đêm rõ. Đêm xuống, không khí lạnh đi nhanh, hơi ẩm trong thùng gặp nắp gỗ lạnh thì đọng thành giọt. Đọng giọt nhỏ giọt xuống bầu phấn, lâu ngày sinh mốc. Đàn ong dú thì co cụm quanh khu ấu trùng để giữ ấm, dùng dự trữ mà không bổ sung được.

Theo mùa: mưa dài là quãng khó nhất

Cao nguyên có mùa mưa kéo dài nhiều tháng giữa năm, mưa dầm liên tục, sương và mây thấp. Đàn ong dú ở Tà Đùng gặp quãng khó nhất lúc này: ngày ra kiếm ăn ít, ẩm cao, đêm lạnh. Mùa khô thì trời trong, nắng hanh, đàn hoạt động mạnh, các mùa hoa cà phê, cây rừng và cây vườn quanh hồ là lúc đàn tích dự trữ.

• Trước mùa mưa, để đàn giữ đủ mật và phấn; không lấy mật vào cuối mùa khô.
• Trong mùa mưa, chỉ mở thùng khi thật cần, chọn giờ nắng ấm hiếm hoi trong ngày.
• Đàn yếu thì gom gọn không gian trong thùng cho vừa đàn, bớt chỗ trống phải sưởi.

Đặc điểm từng mùa hoa quanh hồ và rừng được ghi ở Nguồn hoa địa phương; còn cách người nuôi trong vùng xoay xở qua mùa mưa có ở Kinh nghiệm người nuôi.

Đàn từ vùng thấp lên vùng cao

Nhiều đàn ở Tà Đùng được mang từ đồng bằng lên. Đàn khỏe, đông quân thì chịu được thay đổi; đàn mỏng thì dễ suy qua mùa mưa đầu tiên. Nên đưa lên vào đầu mùa khô để đàn có vài tháng nắng ổn định làm quen, không đưa lên giữa mùa mưa. Muốn thấy tận mắt một đàn khỏe trông thế nào, bầu mật, bầu phấn, khu ấu trùng ra sao trước khi mang đàn lên núi, có thể tham gia buổi học thực hành tại trại. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống tách đàn, mật ong dú và các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật cho ai cần.

Câu hỏi thường gặp