Chuẩn bị mùa mưa nuôi ong dú Tà Đùng: đường trơn, sương

Mùa mưa ở vùng Tà Đùng không chỉ có mưa. Có những tuần trời mù sương từ sáng tới trưa, mặt hồ bốc hơi, đường đất đỏ lên đồi trơn tới mức xe máy không lên được. Người nuôi ong dú ở đây thường không thể ghé thùng mỗi ngày như ở đồng bằng. Vậy nên câu hỏi thực tế nhất không phải «thăm tổ thế nào trong mùa mưa», mà là «làm sao để đàn tự đứng vững khi mình không lên được».

Nguyên tắc 1: Đặt thùng nơi mình tới được khi trời mưa

Mùa khô, người ta hay đặt thùng ở chỗ đẹp nhất: mép rẫy cà phê xa, sườn đồi có nhiều cây bụi, ven hồ thoáng. Tới mùa mưa thì những chỗ đó có khi phải lội đất đỏ cả buổi mới tới nơi. Trước khi mưa dầm, nên xem lại: thùng nào nằm ở chỗ mình còn đi tới được bằng lối có sỏi, bậc đá hay đường bê tông, thùng nào thì không. Thùng ở chỗ khó tới mà đàn còn yếu thì dời về gần nhà trước mưa, dời vào buổi tối khi đàn đã về đủ.

Ven hồ cũng cần tính mực nước. Mùa mưa nước hồ dâng, bờ đất sát hồ mềm và có thể sạt. Đặt thùng lùi hẳn lên chỗ cao, xa mép nước.

Nguyên tắc 2: Làm cho thùng tự đứng vững nhiều tuần

Đất đỏ bazan khi khô thì cứng, khi ngậm nước thì nhão và trơn. Chân kê cắm thẳng xuống đất sẽ lún dần qua mùa mưa. Vì không ghé thường được, mọi thứ phải chắc ngay từ đầu:

• Chân kê đặt trên đế đá hoặc bê tông, không chôn cọc gỗ trực tiếp.
• Thùng buộc chặt vào giá, giá có thanh chéo chống xô.
• Mái che rộng, dốc, bắt chắc, không phải ghé chỉnh lại sau mỗi trận gió.
• Phát quang một vòng quanh chân giá và cắt hết cành chạm thùng. Cỏ trên đất đỏ mùa mưa lên rất nhanh, nếu không phát rộng thì chỉ vài tuần là cỏ thành cầu cho kiến.

Nguyên tắc 3: Chống ẩm và lạnh cùng lúc

Vùng cao nguyên có đêm mát hơn hẳn đồng bằng, mùa mưa càng rõ. Sương dày, mưa lâu, thùng vừa ẩm vừa lạnh. Ong dú phải tốn sức giữ ấm tổ, sáp mềm đi vì ẩm, phấn dự trữ dễ mốc.

Hướng thùng nên đón nắng sớm, để mỗi khi có nắng hiếm hoi giữa mùa mưa, gỗ được hong khô và ong ra làm việc sớm.

Nguyên tắc 4: Thăm ít nhưng thăm đúng

Khi lên được, chọn buổi trưa có nắng, mặt thùng đã khô. Một lần thăm nên theo thứ tự:

1. Đứng xa nhìn cửa tổ vài phút: số ong ra vào, có ong mang phấn về không.
2. Nhìn chân giá, mái che, độ nghiêng của thùng.
3. Chỉ mở thùng nếu cửa tổ vắng bất thường hoặc thấy kiến bò lên.
4. Ghi lại ngay: ngày thăm, đàn nào mạnh, đàn nào cần để ý, đã sửa gì.

Việc ghi chép nghe đơn giản nhưng ở vùng xa lại rất quan trọng. Giữa hai lần thăm có khi cách nhau mấy tuần, không ghi thì không nhớ đàn nào hôm trước đã yếu. Có thể dùng sổ tay, hoặc dùng app quản lý trại ong để ghi từng đàn và đặt lịch kiểm tra ngay trên điện thoại.

Mùa mưa cũng là mùa hoa trên rẫy

Khi mưa đều, cây bụi ven rừng, hoa dại trên rẫy, cây ăn trái xen cà phê lần lượt ra hoa. Đàn khoẻ sẽ lên nhanh, bọng phấn bọng mật được xây thêm. Đây là lúc có thể tính chuyện tách đàn, nhưng chỉ tách đàn thật đông, và đàn con nên đặt ở chỗ gần nhà, dễ trông. Muốn biết thêm các nguồn hoa quanh vùng hồ và rẫy, xem chuyên mục Nguồn hoa địa phương.

Bắt đầu hoặc thêm đàn ở vùng cao

Ở vùng ven rừng, nhiều người nghĩ tới chuyện vào rừng tìm tổ hoang. Đừng làm vậy: đàn rừng bị phá tổ thường chết, và nuôi ong dú bền là nhân đàn bằng tách. Muốn có tổ giống thì nhận từ trại nhân giống bài bản. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật, xem tại ongquy.com. Đường lên vùng cao mùa mưa khó đi, nên tính nhận tổ vào mùa khô để chở dễ và đàn kịp ổn định chỗ mới trước khi mưa dầm.

Câu hỏi thường gặp