Tà Đùng: đêm lạnh hay thiếu hoa? Nhận ra sớm

Sáng sớm ở Tà Đùng, sương còn giăng trên mặt hồ thì cửa tổ ong dú gần như im lặng. Người mới lên vùng cao nuôi ong hay lo: đàn yếu rồi chăng? Thật ra không. Ong dú chờ nắng lên, tổ ấm lại mới đi làm. Cái lạnh buổi sáng là chuyện của khí hậu, không phải dấu hiệu đói.

Khó là ở chỗ: đầu mùa khô ở vùng cao nguyên ven hồ này, đêm lạnh và khô hạn đến cùng lúc với quãng hoa rừng chưa vào vụ mới. Cửa tổ vắng vì lạnh và cửa tổ vắng vì hết hoa trông y hệt nhau nếu nhìn sai giờ. Bài này chỉ cách nhìn đúng giờ, đúng chỗ, để nhận ra quãng thiếu hoa thật sự.

Ba thứ dễ nhầm với đói

Ra muộn vì lạnh

Ong dú là loài ưa ấm. Trời còn sương, nhiệt độ thấp, đàn ở yên trong tổ. Nắng chiếu tới thì ong mới ra dần. Một đàn khỏe ở đây có thể bắt đầu làm muộn hơn đàn ở đồng bằng cả tiếng đồng hồ.

Vắng vì mù và mưa phùn

Những hôm mây mù kéo xuống thấp, ong gần như không ra cả ngày. Một hai ngày như vậy không nói lên gì.

Ít ong vì đàn đang co lại cho mùa lạnh

Khi đêm lạnh kéo dài, đàn tự giảm nhịp đẻ để giữ ấm cho khối ấu trùng nhỏ hơn. Cửa tổ thưa hơn mùa mưa là chuyện thường, miễn là giữa buổi vẫn có ong mang phấn về.

Giờ quan sát đúng ở vùng cao

Thay vì nhìn lúc sáng sớm, hãy nhìn khi nắng đã lên và tổ đã ấm hẳn — thường là giữa buổi sáng. Đó là lúc đàn khỏe làm việc nhiều nhất trong ngày. Nhật ký ba cột dưới đây giúp tách rõ khí hậu với thiếu hoa:

Ghi trên điện thoại vài chữ mỗi ngày là đủ. Sau hai tuần, chỉ đọc những dòng ngày nắng đẹp: nếu phấn giữa buổi giảm dần đều, quãng thiếu hoa đã tới.

Đừng trông vào một đợt hoa ngắn

Quanh vùng có nhiều vườn cà phê. Sau lần tưới đầu mùa khô, cà phê nở trắng đồng loạt vài ngày — ong ra vào tấp nập, người nuôi tưởng qua quãng khó. Nhưng đợt hoa ngắn, xong là hết, và nhiều vườn phun thuốc quanh thời điểm đó.

• Hỏi chủ vườn cà phê gần tổ lịch tưới và lịch phun.
• Hôm phun, che miệng tổ hoặc tạm dời tổ ra xa.
• Không thu mật ngay sau đợt hoa cà phê; phần đó để đàn đi qua những tuần trống kế tiếp.

Các nguồn hoa khác quanh hồ, ven rừng có ở Nguồn hoa địa phương.

Giữ ấm để đỡ tốn dự trữ

Ở vùng cao, đàn tiêu mật không chỉ để nuôi con mà còn để sưởi tổ qua đêm. Tổ càng hở, càng hứng gió đêm thì càng tốn.

1. Kiểm khe hở của thùng, trét kín chỗ hở, chỉ để lại ống cửa.
2. Đặt tổ nơi hứng nắng sớm, tránh hướng gió lạnh thổi từ mặt hồ.
3. Kê tổ cách mặt đất, tránh hơi ẩm và sương đọng.
4. Có thể quấn thêm một lớp bao bố hay rơm phía ngoài vào những đợt rét đậm, chừa thoáng ống cửa.

Giữ ấm tốt thì cùng lượng dự trữ đàn đi được xa hơn, ít phải cho ăn.

Ven rừng: nhớ một điều

Đặt tổ gần bìa rừng giúp đàn có thêm nguồn hoa rừng khi vào vụ. Nhưng đừng vì thấy đàn yếu mà vào rừng bắt tổ hoang về ghép. Ong dú rừng là một phần của rừng; đàn nuôi muốn tăng thì nhân bằng cách tách từ đàn khỏe vào mùa nhiều hoa. Kinh nghiệm tách đàn ở vùng này có thêm ở Kinh nghiệm người nuôi.

Muốn học tận tay trước khi nuôi ở vùng cao

Nuôi ong dú ở nơi đêm lạnh khác nhiều so với ở đồng bằng, nên nếu mới bắt đầu, xem tận mắt cách người ta giữ đàn sẽ đỡ mò mẫm. Trại ong dú Ong Quý (Trảng Bàng, Tây Ninh) có tổ giống, mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật; trại cũng mở tour học thực hành cho ai muốn tự tay làm trước khi mang đàn lên vùng cao.

Câu hỏi thường gặp