Học nghề ong dú lâu năm ở Tà Đùng: đọc cửa tổ ven rừng

Người nuôi ong dú lâu năm quanh Tà Đùng có một lợi thế mà người mới thường không để ý: họ đã quan sát những tổ ong dú tự nhiên trong rừng, trong hốc cây, trong vách đá ven hồ suốt nhiều năm, và học được từ đó đàn ong thích chỗ nào, sợ gì. Nhưng họ cũng là người hiểu rõ nhất vì sao không nên bắt những tổ ấy về nuôi.

Đến học họ, thứ đáng mang về nhất không phải là một công thức, mà là con mắt: nhìn cửa tổ biết đàn đang khoẻ hay yếu, nhìn trời biết sắp phải che thùng, nhìn rẫy biết mùa hoa sắp tới.

Thứ chỉ vùng ven rừng mới dạy được

Sương và lạnh buổi sớm

Tà Đùng nằm trên cao nguyên, sáng sớm sương phủ mặt hồ và các thung lũng. Ong dú ra muộn hơn, thùng đọng hơi nước. Hỏi người đi trước họ đặt thùng ở sườn nào để đón nắng sớm, và che sao cho đêm không lạnh mà trưa không bí.

Mùa mưa dài

Mùa mưa Tây Nguyên kéo dài nhiều tháng, có đợt mưa dầm liền mấy ngày. Đây là lúc đàn dễ đói vì ong không ra được, và thùng dễ mốc. Người nuôi lâu năm biết trước quãng ấy và chuẩn bị từ cuối mùa khô.

Hàng xóm từ rừng

Ven rừng nhiều kiến, thằn lằn, và các loài săn ong. Xem cách họ làm chân kệ, bịt khe thùng, phát quang quanh chỗ đặt.

Học đọc cửa tổ

Xin người đi trước đứng cùng mình trước vài thùng, nhìn trong vài phút và nói ra những gì họ thấy. Bảng dưới là những dấu hiệu thường được chỉ cho người mới; hãy nhờ họ xác nhận lại trên đàn thật.

Thêm những chuyện thật của người nuôi trong vùng ở chuyên mục Kinh nghiệm người nuôi.

Mùa hoa rẫy: cơ hội và rủi ro cùng lúc

Quanh Tà Đùng có rẫy cà phê, tiêu, cây ăn trái, mắc ca. Cà phê nở hoa trắng sau những đợt tưới mùa khô, cả vùng thơm ngát và ong dú đi làm rất rộn. Nhưng cũng chính quãng này nhiều rẫy phun thuốc. Câu nên hỏi người đi trước:

• Thùng của anh chị cách rẫy bao xa, đặt về phía nào.
• Có quen chủ rẫy quanh đó để biết ngày phun không.
• Đã từng mất đàn vì thuốc chưa, nhận ra bằng dấu hiệu gì.

Danh sách cây ra hoa theo mùa của vùng có trong chuyên mục Nguồn hoa địa phương.

Vì sao người có nghề không bắt tổ rừng

Ven hồ Tà Đùng có những tổ ong dú tự nhiên. Người mới thấy dễ nghĩ đó là nguồn tổ miễn phí. Người nuôi lâu năm thì biết: tổ cưa ra khỏi hốc cây hay bị vỡ, ong chúa dễ chết, đàn bỏ đi sau vài tuần, mà khu rừng mất đi một đàn thụ phấn. Họ nhân đàn bằng cách tách từ những thùng đã mạnh, và để tổ rừng yên. Nếu được dẫn ra xem tổ tự nhiên, hãy xem để học chỗ đàn chọn làm tổ, rồi về áp dụng cho chỗ đặt thùng của mình.

Có đàn đầu tiên

Ở vùng cao, nên bắt đầu khi mùa khô đã ổn định để đàn có thời gian mạnh lên trước mùa mưa. Chọn tổ giống tách đàn, đủ dân, có ong chúa. Nếu quanh vùng chưa có người bán tổ uy tín, trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, bên cạnh mật ong dú, hộp quà mật và son dưỡng môi từ sáp ong dú; xem tại ongquy.com. Muốn tìm người bán, người mua tổ và mật giữa các trại, có thể ghé chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp