Người nuôi ong dú Tà Đùng: quy ước giữ rừng, giữ đàn

Quanh hồ Tà Đùng, buổi sáng thường mở ra bằng một lớp sương dày phủ mặt nước và những đồi cà phê, tiêu. Phía sau là rừng. Người nuôi ong dú ở đây sống giữa ba thứ: vườn nhà, rẫy của hàng xóm và mép rừng. Chính cái mép rừng đó làm chuyện kết nối giữa người nuôi ở Tà Đùng khác với nhiều nơi khác.

Ở vùng đồng bằng, người nuôi kết nối để báo nhau lịch phun hay đổi tổ. Ở đây có thêm một lý do: rừng còn tổ ong dú tự nhiên, và nếu không có quy ước chung thì rất dễ có người vào bắt về bán, làm hỏng cả nguồn ong lẫn tiếng của người nuôi tử tế trong vùng.

Năm điều một nhóm người nuôi ven rừng nên thống nhất

Không cần văn bản, không cần con dấu. Chỉ cần mấy nhà nuôi trong vùng nói rõ với nhau mấy điều dưới đây, và giữ đúng:

1. Không bắt, không mua tổ từ rừng. Tổ khoét thân cây mang về thường suy, bỏ tổ; còn rừng thì mất dần ong thụ phấn cho chính vườn mình.
2. Nhân đàn chỉ bằng tách, từ những đàn nuôi thùng đã khoẻ.
3. Báo nhau trước khi phun thuốc trên rẫy cà phê, tiêu, nhất là vào mùa cà phê nở hoa.
4. Ưu tiên đổi tổ trong nhóm trước khi mua từ nơi lạ.
5. Nói đúng sự thật khi bán mật: mật ong dú chua thanh, nhiều nước, nên giữ ngăn mát, không phải thuốc.

Năm điều này nghe đơn giản, nhưng một người phá vỡ là cả vùng chịu tiếng. Đó là lý do nó phải là chuyện chung.

Mùa hoa cà phê: lúc cả vùng thơm và cũng lúc nguy hiểm

Khi cà phê bung hoa sau những trận mưa hoặc đợt tưới đầu mùa khô, cả triền đồi trắng và thơm, ong dú bay ra rất đông. Đây cũng là giai đoạn nhiều rẫy phun thuốc trị sâu, rệp. Ong thợ dính thuốc chết dọc đường hoặc mang về tổ.

Chi tiết từng loại cây và thời điểm nở có trong mục Nguồn hoa địa phương.

Sương sớm, ẩm cao: kinh nghiệm đặt thùng

Vùng ven hồ, ven rừng có độ ẩm cao, nhất là mùa mưa và những sáng sương dày. Thùng gỗ để trực tiếp dưới tán rậm sẽ ẩm quanh năm, dễ mốc, sáp mềm. Những cách người nuôi trong vùng hay chỉ nhau:

• Đặt thùng ở chỗ có nắng sớm chiếu vào, tán thưa, thoáng gió nhẹ, không đặt ở chỗ trũng ven hồ.
• Kê thùng cao khỏi mặt đất, có mái che riêng chống mưa tạt.
• Mở thùng vào giữa buổi khi sương đã tan và trời khô, không mở sáng sớm.
• Kiểm tra góc thùng sau những đợt mưa dài; thấy mốc thì lau khô, thay phần gỗ mục nếu cần.

Thêm cách chọn kiểu nuôi hợp với vùng cao ẩm ở mục Mô hình nuôi phù hợp.

Khách du lịch hồ: giới thiệu cái gì cho đúng

Tà Đùng có khách tới ngắm hồ. Nhiều người ghé vườn, tò mò về những thùng ong nhỏ. Ong dú không có ngòi đốt nên khách đứng gần xem được, trẻ em cũng vậy. Đây là dịp tốt để bán mật và kể chuyện nghề, với vài điều nhóm nên thống nhất: chỉ cho khách xem đàn nuôi thùng, không bày tổ khoét từ rừng làm cảnh, không quảng cáo mật chữa bệnh. Khách nhớ được một người nuôi tử tế thì lần sau sẽ hỏi đúng người đó.

Học thêm trước khi mở rộng

Nhóm ven rừng nào cũng tới lúc muốn nuôi nhiều hơn, làm thêm sản phẩm. Trước khi làm, nên đi xem một trại đã nuôi thùng ổn định. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi ong thùng và nhân đàn bằng tách, có tổ giống, mật ong dú và các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật. Trại có buổi tham quan, thực hành cho ai muốn xem tận tay cách tách đàn và lấy mật mà không làm hại tổ — kinh nghiệm đáng mang về chia lại cho cả nhóm ở Tà Đùng.

Câu hỏi thường gặp