Rẫy cà phê ven rừng và đàn ong dú Tà Đùng

Nhà ở Tà Đùng thường có hai mặt rất khác nhau. Nhìn về một phía là rẫy cà phê, tiêu leo trụ, sầu riêng mới trồng, chạy dài trên sườn đồi. Quay lưng lại là mép rừng, khe suối và mặt hồ lấp lánh phía dưới. Đàn ong dú nuôi ở đây sống giữa hai thế giới đó, và người nuôi có thể chọn để đàn nghiêng về phía nào.

Câu hỏi của bài này: những gì đang diễn ra trên rẫy quanh nhà ảnh hưởng đàn ong dú thế nào, khi địa hình là đồi dốc và một bên là rừng?

Hai phía của một đàn ong

Đàn khỏe nhất thường là đàn có cả hai: ăn hoa rừng làm nền, tranh thủ mùa hoa rẫy, nhưng không phụ thuộc hoàn toàn vào rẫy.

Mùa cà phê nở: vui nhưng phải canh

Ở vùng cao nguyên, cà phê thường ra hoa sau đợt tưới đầu tiên của mùa khô. Cả rẫy trắng xóa, thơm cả sườn đồi, ong dú tìm đến rất đông. Nhưng cũng giai đoạn này nhiều chủ rẫy xử lý rệp sáp, rầy, sâu đục, nấm. Đàn đang ăn hoa mà dính thuốc thì hậu quả kéo dài: ong thợ mang phấn nhiễm về, ấu trùng hỏng, vài tuần sau mới thấy đàn thưa quân.

Những việc nên làm khi rẫy quanh nhà sắp tưới hoa:

1. Hỏi chủ rẫy kề bên dự định phun gì, khi nào. Hầu hết bà con sẵn lòng báo nếu biết nhà mình nuôi ong.
2. Ngày có phun, đóng hờ cửa tổ từ sáng sớm hoặc chiều hôm trước.
3. Giữ máng nước sạch cạnh thùng để ong không đi uống nước đọng trên rẫy.
4. Sau đợt phun vài ngày, quan sát cửa tổ buổi sáng xem có xác ong bất thường.

Đất dốc và đường đi của thuốc

Đây là điểm vùng đồi khác hẳn đồng bằng. Mỗi trận mưa, nước chảy tràn trên mặt rẫy, cuốn theo thuốc cỏ, thuốc trừ sâu dư, gom xuống rãnh, xuống khe, rồi ra hồ. Chỗ trũng dưới chân rẫy vì thế thường «nặng» nhất: cỏ ở đó có thể đã dính thuốc, vũng nước ở đó ong rất hay đến uống.

• Đừng đặt thùng ở chân rẫy, ngay dưới đường nước chảy xuống.
• Chọn chỗ cao ráo, nằm ngang sườn hoặc phía trên, tốt nhất là bên mép rừng.
• Tránh hẳn những chỗ trũng ẩm: vừa hứng thuốc, vừa đọng sương, thùng dễ mốc.

Nhiều kiểu bố trí thùng trên đất đồi đã được bà con chia sẻ ở mục Mô hình nuôi phù hợp.

Giữ lấy dải rừng và cây bụi

Ở vùng ven rừng như Tà Đùng, người nuôi ong dú có lợi thế mà dân đồng bằng không có: một vùng đệm tự nhiên ít bị phun. Giữ được nó là giữ được đàn. Đừng phát quang sát mép rừng cho «gọn», giữ lại bụi cây ven rẫy, cây che bóng trong vườn cà phê. Tuyệt đối không bắt tổ ong dú trong rừng mang về — đàn nuôi muốn nhiều thêm thì tách đàn, vừa chắc vừa không làm nghèo rừng.

Cũng đừng đốt cỏ, đốt rác gần chỗ đặt thùng. Khói làm ong hoảng, lửa lan từ rẫy khô sang là mất trắng. Kinh nghiệm theo mùa sương, mùa khô vùng cao có trong mục Khí hậu & mùa vụ.

Bắt đầu nuôi ở vùng đồi

Lên vùng cao lạnh sương, đàn mới về cần quân đông để giữ ấm tổ. Nên mua tổ giống tách từ đàn nuôi, có nguồn gốc rõ. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật — xem ở ongquy.com. Người nuôi rải rác nhiều thùng trên rẫy nên ghi lại vị trí, ngày phun của rẫy bên, ngày tách đàn bằng app quản lý trại ong để không sót đàn nào.

Câu hỏi thường gặp