Rẫy cà phê ven rừng và đàn ong dú Tà Đùng

Ong dú chỉ bay quanh quẩn vài trăm mét. Nghĩa là vùng kiếm ăn của đàn phủ cả xóm chứ không riêng vườn nhà.

Ở Tà Đùng, sương sớm dày và ẩm cao làm thùng dễ mốc, sáp mềm. Đây là rủi ro lớn và có thật, mà nhiều người chỉ nhận ra sau khi mất đàn.

Vì sao ong dú nhạy hơn ong mật

Ong mật bay xa vài cây số nên vườn nhà phun thuốc thì chúng vẫn còn chỗ khác để ăn.

Ong dú thì không. Phần lớn thời gian chỉ quanh quẩn trong vòng ba tới năm trăm mét quanh tổ.

Nghĩa là khi cả khu vực cùng phun, gần như toàn bộ vùng kiếm ăn của đàn bị phủ cùng lúc.

Ong thợ mang phấn nhiễm về nuôi ấu trùng. Đàn suy dần chứ không chết ngay, nên nhiều người không nối được nguyên nhân với hậu quả.

Tình hình canh tác ở Tà Đùng

Ở đây ven hồ Tà Đùng và rừng tự nhiên, độ cao 700 đến 900 mét, địa hình đồi dốc, và sương sớm dày và ẩm cao làm thùng dễ mốc, sáp mềm.

Dấu hiệu đàn đã dính thuốc

Rõ nhất là xác ong nằm rải trước cửa tổ, thường vào buổi sáng sau ngày phun. Con chết còn nguyên, không bị tha đi.

Kín đáo hơn là đàn ít ra vào hẳn trong hai ba ngày dù trời nắng đẹp.

Nặng hơn nữa thì chúa ngừng đẻ. Cái này phải hai ba tuần sau mới thấy, lúc quân giảm mà không có lớp kế cận.

Mở thùng có thể thấy ấu trùng chết thâm trong bọng.

Cách giảm rủi ro

Chọn chỗ đặt tổ là biện pháp hiệu quả nhất. Ở Tà Đùng, cách phổ biến là đặt tổ ven bìa rừng hoặc trong rẫy có tán che, chọn chỗ thoát sương.

Tách khu nuôi ra khỏi khu canh tác một khoảng, đặt về phía có cây tự nhiên và bụi hoa dại. Ong vẫn qua vườn khi cần nhưng nguồn chính thì độc lập.

Hỏi trước lịch phun của vườn lân cận nếu quen biết. Nhiều người sẵn sàng báo trước, và đôi khi còn đổi sang phun chiều muộn.

Nếu vườn nhà mình phải phun thì chọn nhóm thuốc ít hại, phun sau khi ong đã về, và phun cục bộ chỗ có sâu bệnh thay vì phun tràn.

Đừng bịt cửa tổ

Nhiều người nghe nói phun thuốc thì bịt cửa tổ vài ngày. Cách này hại hơn lợi.

Thùng ong dú kín, bịt cửa là đàn nóng lên rất nhanh. Có người mất nguyên đàn vì ngộp chứ không phải vì thuốc.

Cách làm được là dời tổ đi chỗ khác trước khi phun, cách vườn ít nhất một cây số, sau thời gian chờ mới đưa về. Dời tổ phải làm ban đêm và cố định bên trong.

Nếu không dời được thì đổi cách phun chứ đừng bịt cửa.

Những chỗ người nuôi hay vấp

• Bịt cửa tổ để tránh thuốc, làm đàn chết ngộp
• Đặt tổ ngay giữa khu canh tác cho tiện trông coi
• Thấy đàn bình thường sau vài ngày nên tưởng không sao

Câu hỏi thường gặp

Ong dú bay xa bao nhiêu?

Phần lớn trong vòng ba tới năm trăm mét, xa nhất khoảng tám trăm mét tuỳ loài và mùa.

Hàng xóm phun thuốc thì mình có bị ảnh hưởng không?

Có, nếu vườn họ nằm trong bán kính vài trăm mét. Đây là chuyện thường gặp ở vùng canh tác liền thửa.

Đàn đã dính thuốc có cứu được không?

Nếu chúa còn sống và quân chưa mất quá nửa thì đàn tự phục hồi sau vài tháng, miễn không dính thêm lần nữa.

Có loại thuốc nào an toàn hoàn toàn không?

Không. Nhóm sinh học ít hại hơn nếu phun chiều muộn, nhưng vẫn nên có khoảng chờ.

Ở Tà Đùng nên đặt tổ ở đâu cho an toàn?

đặt tổ ven bìa rừng hoặc trong rẫy có tán che, chọn chỗ thoát sương Đó là cách người nuôi tại chỗ đúc kết được.