Nuôi vài tổ ong dú quanh nhà ven rừng Tà Đùng

Sống ven hồ Tà Đùng, nhiều nhà mở cửa sau ra là thấy rừng, thấy rẫy cà phê, tiêu, vài cây bơ, sầu riêng xen giữa. Ong dú quanh đó không hiếm, có khi tự làm tổ trong cột nhà gỗ hay bọng cây đầu rẫy. Chính vì gần rừng như vậy mà nuôi vài thùng quanh nhà ở đây có một lợi thế lớn và hai nỗi lo mà người nuôi dưới đồng bằng ít gặp.

Lợi thế là hoa: hoa rừng, hoa rẫy, hoa cỏ ven hồ nở nối nhau. Hai nỗi lo là kẻ hại từ rừng ra, và hơi lạnh, sương dày của vùng cao.

Thấy tổ hoang thì làm gì

Người mới hay hỏi: rừng có sẵn tổ, sao phải mua tổ giống. Câu trả lời ngắn: tổ ngoài rừng là của rừng. Cưa bọng cây đem về thì phá tổ, ong mất ấu trùng, mất dự trữ, thường đàn suy rồi chết, còn cây thì bị hại. Đàn ong hoang lại chính là thứ giữ cho vùng quanh nhà mình có ong thụ phấn.

Cái đáng làm là ghi nhớ chỗ có tổ hoang, coi đó là dấu hiệu khu vực quanh nhà hợp với ong dú. Đàn trong thùng nhà mình, khi đủ mạnh, sẽ được nhân lên bằng cách tách, không cần lấy thêm từ rừng.

Kẻ hại quanh nhà ven rừng

Gần rừng thì côn trùng, bò sát nhiều hơn hẳn trong phố. Mỗi loại có cách chặn riêng:

Việc thường ngày chỉ là một vòng nhìn quanh thùng vào buổi sáng. Ai nuôi lâu ở vùng này có nhiều mẹo hơn, đọc thêm ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Sương sáng và đêm lạnh

Vùng cao Đắk Nông nhiều buổi sáng sương phủ kín mặt hồ tới khá trễ. Ong dú chờ ấm lên mới ra, nên đừng lo khi thấy cửa tổ im lặng lúc sớm. Điều đáng để tâm là ẩm và lạnh vào ban đêm:

1. Đặt thùng chỗ được nắng sớm nhất có thể, để sương trên vỏ thùng khô nhanh.
2. Tránh chỗ trũng, chỗ gió lùa từ mặt hồ lên.
3. Trét kín khe nắp, chỉ để một cửa ra vào.
4. Mùa lạnh có thể quấn thêm một lớp bao bố hoặc tấm xốp quanh thùng ban đêm, nhớ chừa cửa tổ và chỗ thoáng.
5. Không mở nắp vào sáng sớm sương hay chiều tối lạnh. Chỉ mở vào giữa buổi nắng ấm.

Mùa hoa cà phê

Ở Tây Nguyên, mùa cà phê nở trắng rẫy là dịp ong có nhiều hoa. Đồng thời đó cũng là lúc nhiều rẫy phun thuốc, tưới phân. Nếu nhà nằm giữa các rẫy:

• Hỏi các chủ rẫy quanh nhà xem họ định phun hôm nào.
• Hôm phun thì chặn hờ cửa tổ từ sáng sớm tới chiều hôm sau.
• Đặt thùng phía nhà gần rừng hơn, xa rẫy đang phun.

Ngoài cà phê, quanh nhà còn hoa tiêu, bơ, sầu riêng, cây rừng ven hồ. Đàn có nhiều chỗ để đi, không phụ thuộc một mùa. Danh sách nguồn hoa theo từng thời điểm có ở mục Nguồn hoa địa phương.

Bắt đầu với tổ giống và một chuyến học

Hai, ba thùng quanh nhà là đủ cho năm đầu. Mật ong dú vùng ven rừng vị chua thanh, nhiều nước, nên cất ngăn mát và dùng trong nhà, biếu khách ghé chơi hồ. Đừng tính bán khi chưa qua được một mùa lạnh.

Tổ giống nên là đàn đã nuôi ổn trong thùng, tách từ đàn nhà nuôi. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống, mật ong dú, và những món từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật. Xem ở ongquy.com. Nhà nào xuống Sài Gòn, Tây Ninh có việc thì ghé tour học thực hành tại trại một buổi, xem tận tay cách mở tổ, tách đàn trước khi tự làm ở nhà.

Câu hỏi thường gặp