Nuôi ong dú ở Tà Đùng tốn gì: sổ chi một năm đầu

Ven hồ Tà Đùng, nhà nào cũng có đồi cà phê, tiêu, vườn sầu riêng hay bơ, phía sau là rừng. Người nuôi ong dú ở đây không thiếu cảnh đẹp, cũng không thiếu hoa vào mùa cà phê nở. Nhưng chi phí lại khác hẳn vùng đồng bằng: đường xa, dốc, mùa mưa kéo dài, sương sớm, và rừng sát vườn mang tới cả cái lợi lẫn cái hại.

Thay vì liệt kê một lượt, bài này dựng một cuốn sổ chi theo mùa cho năm đầu. Ai ở Tà Đùng và các xã quanh hồ có thể dùng làm khung, rồi điền giá vật tư ở chỗ mình vào.

Trước khi mang tổ về

Khoản đầu tiên là chuyến đi mua tổ. Từ Tà Đùng về nơi có trại bán tổ thường xa, đường quanh co. Tổ ong dú chở xa cần được buộc chặt, bịt cửa đúng cách, đi lúc trời mát và ít dừng. Nên tính cả tiền xe, công đi và thời gian nghỉ cho đàn khi về tới. Vì đường xa, đây càng là lý do để mua ít tổ nhưng tổ chắc: một hai tổ đã ổn định, đàn đông, đáng hơn nhiều tổ mới tách dễ chết dọc đường.

Cùng lúc đó, chuẩn bị chỗ đặt. Đất đồi dốc nên giá kê phải chôn sâu, chân đều, mặt thùng nằm ngang. Chọn chỗ có bóng cây nhưng không dưới tán quá rậm, vì mùa mưa sẽ ẩm và tối.

Sổ chi theo mùa

Mùa khô

Mùa khô ở cao nguyên nắng to ban ngày, đêm và sáng sớm lại se lạnh. Mái che cần chặn nắng trưa và nắng xế, nhưng cửa tổ nên được đón nắng sớm để ong ra làm việc sớm sau đêm lạnh. Cũng là mùa cà phê ra hoa, các vườn quanh hồ hay phun thuốc, bón phân. Hỏi hàng xóm lịch phun và che bớt cửa tổ những ngày đó là việc không tốn tiền mà giữ được đàn.

Mùa mưa

Mùa mưa ở Tây Nguyên dài, có những đợt mưa dầm nhiều ngày. Ong dú ra ngoài ít, đàn ăn vào phần mật dự trữ. Đây là lý do năm đầu không nên lấy mật. Thùng phải kín khe, mái che nghiêng cho nước chảy xa, quanh chân giá có rãnh thoát để đất dốc không bị xói làm nghiêng giá. Đường đất trơn nên những lúc mưa to, việc đi thăm tổ xa nhà gần như không làm được: tổ nên đặt gần nhà.

Đặc điểm từng mùa quanh hồ được gom kỹ hơn ở mục Khí hậu & mùa vụ.

Rừng sát bên: cái lợi và mấy điều không làm

Rừng tự nhiên quanh hồ có nhiều cây ra hoa mà vườn không có, đàn đặt ở bìa rừng thường có thêm nguồn ăn. Nhưng rừng cũng mang tới kiến rừng to, thú nhỏ như sóc, chuột đến phá thùng. Chân giá chống kiến phải kỹ hơn vùng đồng bằng, và thùng phải chắc, nắp đậy cài được.

Có hai điều không làm, dù tiện tay tới đâu:

• Không bắt tổ ong dú hoang trong rừng. Cưa cây, đục hốc để lấy tổ là phá rừng, phá luôn nguồn đàn tự nhiên, và đàn bắt về thường không sống. Nhân đàn đúng cách là tách từ đàn mình đang nuôi khi đàn đã đông.
• Không lấy gỗ rừng đóng thùng. Gỗ cây vườn đã đốn, ván cũ không mùi là đủ.

Chi phí thời gian

Người ở Tà Đùng phần lớn bận vườn cà phê, mùa thu hoạch gần như không có giờ rảnh. Ong dú không cần chăm nhiều, nhưng cần được nhìn mỗi ngày một chút. Đặt tổ trên lối ra vườn, mỗi sáng đi qua nhìn cửa tổ vài phút, mỗi tuần mở nắp một lần vào ngày nắng. Ghi chép lại giúp không quên tổ nào đã xem; dùng sổ tay hay app ghi chép đàn đều được.

Các cách nuôi hợp với nhà vườn cao nguyên có thêm ở mục Mô hình nuôi phù hợp.

Mua tổ giống và học nghề

Vì đường xa, chuyến mua tổ đầu tiên nên đi một lần cho chắc: chọn trại có nghề, hỏi kỹ cách chở và cách đặt mấy ngày đầu. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú và các món làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật. Người ở xa có thể hỏi trại cách đóng gói tổ cho đường dài lên cao nguyên trước khi đặt.

Câu hỏi thường gặp