Bố trí tổ ong dú trên đất dốc ven rừng Tà Đùng

Đất quanh Tà Đùng hiếm chỗ nào bằng phẳng. Rẫy cà phê, vườn bơ, vườn sầu riêng bám theo sườn đồi xuống tận mép hồ, phía trên là rừng. Phong cảnh đẹp, nguồn hoa phong phú, nhưng ai đặt tổ ong dú trên đất dốc lần đầu thường gặp đúng một chuyện: thùng kê lên được vài tuần thì nghiêng, mưa một trận là chân kê trôi đất, còn mình thì ngại leo xuống chỗ đặt tổ mỗi sáng.

Với đất dốc ven rừng, việc bố trí khu nuôi nên bắt đầu từ đường đi của chính mình và đường chảy của nước mưa, rồi mới tới hướng cửa tổ.

Chọn sườn đồi trước, chọn chỗ đặt sau

Trên một quả đồi, mỗi phía có thời tiết riêng. Sườn đón nắng sáng ấm lên sớm, ong ra khỏi tổ sớm. Sườn khuất nắng hoặc đáy thung lũng giữ sương lâu, buổi sáng mùa mưa có khi tới gần trưa mới ráo. Ở độ cao như quanh vùng hồ Tà Đùng, những đêm mùa mưa và cuối năm trời se lạnh, chỗ trũng càng lạnh hơn vì khí lạnh dồn xuống thấp.

Phần lớn trường hợp, lưng chừng sườn đón nắng sáng là chỗ dễ nuôi nhất. Từ đó ong vẫn bay tới hoa rừng, hoa cà phê, hoa bơ quanh vùng mà tổ không phải chịu ẩm lạnh dưới thung.

Làm chỗ đứng cho chân kê

Đóng chân kê thẳng xuống sườn dốc là cách nhanh nhất và cũng mau hỏng nhất. Đất đỏ bazan mùa mưa giữ nước, mềm và trơn; chân kê phía dưới dốc lún dần, thùng nghiêng, nước đọng trong tổ.

1. Xẻ một mặt bằng nhỏ trên sườn, vừa đủ cho chân kê và chỗ mình đứng thao tác. Đất xẻ ra đắp xuống phía dưới, nện chặt.
2. Kè mép dưới bằng đá hộc, bao cát hoặc vài khúc gỗ chèn cọc để mặt bằng không sạt.
3. Đào rãnh nhỏ phía trên mặt bằng, dẫn nước mưa chảy vòng qua chứ không xối thẳng vào chân kê.
4. Chân kê đặt trên đá kê hoặc tấm bê tông, có chén nước hay dầu chặn kiến.
5. Kiểm tra thăng bằng sau mỗi đợt mưa lớn, chèn lại nếu thùng nghiêng.

Lối đi quyết định mình có đi thăm tổ hay không

Đây là chuyện người nuôi vùng đồi hay xem nhẹ. Đặt tổ ở chỗ đẹp nhưng phải trèo một đoạn dốc trơn mới tới, thì những sáng mưa, những hôm bận rẫy, mình sẽ bỏ qua. Bỏ qua vài lần là không kịp thấy kiến vào tổ hay đàn yếu đi.

Vì thế nên xếp tổ dọc theo lối đi mình dùng hằng ngày để ra rẫy, chạy ngang theo đường đồng mức của sườn đồi. Đi một lượt ngang sườn là qua hết các tổ, không phải lên xuống. Lối đi lát thêm vài bậc đá hay bao đất ở chỗ dốc để mùa mưa không trượt. Các tổ trong cụm cách nhau một hai mét, cửa tổ hơi lệch hướng nhau để ong không về nhầm.

Sống cạnh rừng cho đúng

Ở gần rừng, đôi khi người ta gặp tổ ong dú tự nhiên trong hốc cây, gốc mục. Đừng bắt về nuôi. Bắt tổ rừng thường làm vỡ tổ, đàn suy rồi chết, và lấy đi đàn đang giữ cho cây rừng thụ phấn. Muốn có thêm tổ thì nhân đàn bằng cách tách từ tổ nhà mình khi đàn đủ mạnh.

Khu nuôi cũng nên cách bìa rừng một khoảng, dọn quang dưới chân kê. Bìa rừng ẩm, nhiều kiến và côn trùng, thùng đặt sát vào dễ bị tấn công mà mình không kịp thấy. Ven hồ thì đặt tổ phía sau hàng cây, cửa tổ quay lưng với mặt hồ để tránh gió hồ lùa thẳng. Các nguồn hoa quanh hồ và rẫy theo mùa có ở mục Nguồn hoa địa phương.

Mùa mưa dài trên cao nguyên

Mùa mưa cao nguyên kéo dài khoảng nửa năm, có tuần mưa liên tục. Mái che nên rộng, nghiêng về phía dốc dưới để nước chảy đi, không nhỏ vào cửa tổ. Những đêm lạnh, có thể che thêm bao bố phía sau thùng, nhưng đừng bít cửa tổ. Ghi chép tình trạng từng đàn qua mùa mưa giúp biết tổ nào cần để ý; app quản lý trại ong có nhật ký và lịch kiểm tra tiện cho người vừa làm rẫy vừa nuôi ong.

Bắt đầu từ đàn giống khoẻ

Đất dốc, mưa dài, đêm lạnh, đàn yếu khó trụ. Nên mua tổ từ trại nuôi thùng ổn định để đàn quen sống trong thùng ngay từ đầu. Trại ong dú Ong Quý có tổ ong dú giống, mật ong dú, cùng son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật. Người nuôi quanh vùng hồ chia sẻ cách làm của họ ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Câu hỏi thường gặp